Lãi vay tăng, hàng nằm kho thêm một tháng tốn bao nhiêu tiền?

Sáng 12/10/2026, báo Thanh Niên đăng biểu lãi mới của vài ngân hàng lớn. Con số đáng để chủ doanh nghiệp chú ý nằm ở VPBank. Vay bổ sung vốn kinh doanh ở đây có lãi suất cơ sở từ 11,1 đến 13,1% một năm, cao hơn mức công bố cuối năm 2025 khoảng 2,4 đến 3 điểm phần trăm [1]. Lãi suất cơ sở mới là phần nền, khoản vay thật còn cộng thêm biên độ của ngân hàng. Cùng bài báo, ACB nâng lãi suất cơ sở cho các khoản vay có kỳ hạn lên 9,5%, còn lãi cho vay bình quân giải ngân tháng 8 của Techcombank là 11,2% [1].

Mặt bằng chung thấp hơn. Theo số liệu Ngân hàng Nhà nước công bố, lãi cho vay bình quân tháng 8 của các ngân hàng thương mại nhà nước và cổ phần khoảng 8,4 đến 10,7% một năm [3]. Chiều đi thì khá rõ. Phó Thống đốc Phạm Thanh Hà nói lãi suất vẫn chịu áp lực tăng, dù tốc độ đã chậm lại, và lãi tiền gửi bình quân cho giao dịch mới tính đến 20/9 đã cao hơn cuối năm 2025 1,15 điểm phần trăm [2]. Ngân hàng trả người gửi tiền nhiều hơn thì khó cho doanh nghiệp vay rẻ lại.

Lãi suất sẽ đi đâu, doanh nghiệp không quyết được. Việc làm được ngay là xem khoản vay nào của mình đang nuôi những thùng hàng nằm im trong kho.

Hàng trong kho là tiền đang trả lãi

Khi tiền đắt dần như vậy, hàng tồn kho thực ra là tiền đã đổi hình dạng. Một tỷ đồng nguyên liệu trên kệ là một tỷ đồng không gửi ngân hàng được, không trả nợ được. Nếu tiền đó đi vay, nó đang trả lãi mỗi ngày. Với lãi 12% một năm, mỗi tỷ đồng hàng nằm thêm một tháng tốn khoảng 10 triệu đồng tiền lãi.

Tiền lãi mới là một phần. Trong quản trị tồn kho, tổng chi phí này gọi là chi phí giữ hàng, gồm tiền vốn, tiền kho bãi, bảo hiểm, thuế, hao hụt, và cả hàng đang đi trên đường. Đây cũng là khoản doanh nghiệp hay tính thiếu nhất [5]. Thông thường, chi phí giữ hàng ở khoảng 10 đến 35% giá trị hàng mỗi năm, tùy ngành [5]. Hàng tươi sống tốn kho lạnh, hàng đắt tiền tốn bảo hiểm. Khoảng này lấy từ số liệu doanh nghiệp phương Tây, nên doanh nghiệp Việt nên tự tính lại bằng sổ sách của mình.

Cách tính không khó. Cộng tiền lãi trên phần vốn nằm trong kho, tiền thuê hoặc khấu hao kho, tiền bảo hiểm, hàng hư hỏng và mất mát trong năm, rồi chia cho giá trị tồn kho bình quân [5]. Giả sử tiền kho, bảo hiểm và hao hụt cộng lại khoảng 8% giá trị hàng mỗi năm, thêm 12% tiền lãi là 20%. Khi đó mỗi tỷ đồng hàng nằm thêm một tháng tốn khoảng 16,7 triệu đồng.

Hàng vẫn nằm im như cũ. Chỉ có hóa đơn tiền lãi dày lên, và với phần hàng mua bằng tiền vay, lãi tăng 4 điểm phần trăm thì chi phí giữ hàng cũng tăng đúng 4 điểm.

Đếm số ngày tiền bị kẹt

Giá trị tồn kho là con số tĩnh. Thứ chủ doanh nghiệp cần xem là thời gian, tức tiền rời túi bao lâu thì mới quay về. Cách đo quen thuộc trong quản trị chuỗi cung ứng dùng ba con số: số ngày hàng nằm kho, cộng số ngày khách nợ, trừ số ngày mình được nợ nhà cung cấp [6]. Ví dụ hàng nằm kho 60 ngày, khách trả sau 40 ngày, mình trả nhà cung cấp sau 45 ngày, vậy doanh nghiệp tự ứng tiền 55 ngày cho mỗi vòng hàng [6]. Trong 55 ngày đó, nếu tiền đi vay thì lãi chạy từng ngày.

Trong ba con số đó, số ngày tồn kho là chỗ khâu kho vận tác động được nhiều nhất [6]. Muốn khách trả sớm hơn thì phải thương lượng, có khi mất khách. Muốn nhà cung cấp cho nợ lâu hơn cũng khó, nhất là khi họ cũng đang vay đắt. Còn hàng nằm trong kho của mình bao lâu thì phần lớn do mình quyết định.

Thử với một doanh nghiệp phân phối có giá vốn hàng bán 60 tỷ đồng một năm, tức mỗi ngày khoảng 164 triệu đồng. Giảm được 15 ngày tồn kho là rút về khoảng 2,47 tỷ đồng tiền mặt. Dùng số tiền đó trả bớt khoản vay 12% thì mỗi năm bớt khoảng 296 triệu đồng tiền lãi, mà không phải bán thêm một đơn hàng nào.

Nhiều chủ doanh nghiệp tôi gặp nhớ tổng giá trị kho, nhưng ít người biết kho đang giữ bao nhiêu ngày hàng. Những ngày dư thường nằm ở bốn chỗ. Mã hàng chậm bán vẫn được đặt theo thói quen. Nguyên liệu mua dư vì được chiết khấu. Hàng chờ kiểm hoặc chờ chứng từ. Và hàng đang đi đường mà không ai theo dõi.

Giảm tồn kho cũng có giá

Có người sẽ nói giá nguyên liệu sắp tăng thì phải mua trữ, giữ hàng mới là khôn. Điều đó đúng một phần. Chi phí tồn kho có ba nhóm, gồm chi phí mua, chi phí giữ hàng và chi phí khi hết hàng [5]. Cắt kho quá tay thì đến lúc khách đặt mà không có hàng, mất đơn, có khi mất luôn khách. Mua lô nhỏ thì cước vận chuyển và công đặt hàng tăng.

Vì vậy quyết định mua trữ nên là một phép so sánh. Nếu chi phí giữ hàng của anh chị khoảng 20% một năm, tức gần 1,7% mỗi tháng, thì mua trữ thêm ba tháng chỉ có lời khi mức tăng giá trong ba tháng đó, cộng phần tiết kiệm cước và công đặt hàng nhờ mua lô lớn, vượt khoảng 5% giá trị lô hàng. Tổng đó thấp hơn 5% thì mua trữ là lỗ, dù trông có vẻ được giá.

Ít nhất một doanh nghiệp đã nói công khai cách mình xoay xở. Ông Nguyễn Quốc Anh, Giám đốc Công ty Cao su Đức Minh và Chủ tịch Hội Cao su nhựa TP.HCM, nói với Dân trí rằng khi lãi suất cao, công ty không vay để trữ vật tư nữa mà chuyển sang "ăn đong", cần đến đâu mua đến đó [3]. Cách này tiết kiệm tiền lãi, nhưng chỉ an toàn khi nhà cung cấp giao đúng hẹn. Doanh nghiệp có nguồn hàng xa hoặc thời gian giao thất thường thì vẫn phải giữ một lớp hàng dự phòng. Lớp đó cần được tính ra, không để theo cảm giác.

Còn một rủi ro ít người để ý, là lãi của khoản vay đang có cũng có thể đổi. VietNamNet kể một công ty bất động sản ở Hà Nội vay 57 tỷ đồng kỳ hạn 9 tháng với lãi ưu đãi 10,6%. Một tháng sau, khi hết ưu đãi, lãi được điều chỉnh lên 15,3% [4]. Hàng đã nhập theo phép tính lãi cũ thì không trả lại được. Trước khi nhập lô lớn, nên đọc lại thời hạn ưu đãi và điều khoản điều chỉnh lãi trong hợp đồng vay.

Khi nào nên nhờ người ngoài

Tự tính chi phí giữ hàng và số ngày tiền bị kẹt là việc kế toán trưởng làm được trong một buổi chiều. Khó hơn là sửa: đổi lịch đặt hàng, thương lượng lại với nhà cung cấp, xử lý hàng chậm bán mà không bán phá giá. Theo kinh nghiệm tư vấn của tôi, doanh nghiệp có ít nhất hai trong ba dấu hiệu sau thì nên có thêm một góc nhìn độc lập. Số ngày tiền bị kẹt dài hơn kỳ hạn khoản vay vốn lưu động. Trên 20% giá trị kho là hàng không xuất trong 90 ngày. Tháng nào cũng phải vay thêm để trả lương dù doanh thu vẫn tăng.

FranchiseVN có dịch vụ quản trị dòng tiền và vốn lưu động để tìm xem tiền đang kẹt ở khâu nào, và dịch vụ chuỗi cung ứng và tồn kho để đặt lại mức tồn và lịch mua hàng. Nếu chưa chắc mình cần gì, anh chị có thể bắt đầu bằng bảng đánh giá nhu cầu khoảng 4 phút.

Việc làm ngay

• Lấy báo cáo tồn kho cuối tháng 9, lọc ra các mã không xuất trong 90 ngày, cộng giá trị.
• Tính số ngày tồn kho bằng giá trị tồn bình quân chia giá vốn hàng bán cả năm, nhân 365.
• Cộng số ngày khách nợ, trừ số ngày được nợ nhà cung cấp, ra số ngày tiền bị kẹt.
• Đọc lại thời hạn ưu đãi và điều khoản điều chỉnh lãi của các khoản vay vốn lưu động.
• Trước đơn mua trữ tiếp theo, so mức tăng giá kỳ vọng với chi phí giữ hàng trong số tháng định giữ.

Số ngày hàng nằm trong kho là con số doanh nghiệp tự quyết được. Nếu tháng này cắt được 15 ngày tồn kho, anh chị sẽ dùng khoản tiền rút ra để trả bớt nợ hay giữ làm dự phòng cho mùa Tết?

Nguồn tham khảo

1. Thanh Niên, "Lãi vay tiêu dùng tăng mạnh", 12/10/2026.
2. CafeF, "Lãi suất tiền gửi lên trên 9%, Ngân hàng Nhà nước nói tốc độ tăng đang chậm lại", 11/10/2026.
3. Dân trí, "Lãi suất vay vượt mốc 10%, doanh nghiệp xoay xở cách nào?", 26/09/2026.
4. VietNamNet, "Vừa vay một tháng, doanh nghiệp lo lắng vì bị tăng lãi suất từ 10,6% lên 15,3%", 01/10/2026.
5. APICS, CLTD Learning System, Module 6 (Tồn kho), mục chi phí tồn kho và chi phí giữ hàng, tr. 44 đến 58.
6. APICS, CLTD Learning System, Book 1, Module 1, mục chu kỳ tiền, tr. 150 đến 151.

Ghi chú minh bạch: Bài được soạn với sự hỗ trợ của AI (Claude) theo quy trình biên tập của tác giả. Các phép tính 1 tỷ đồng, 10 tỷ đồng và 60 tỷ đồng giá vốn là ví dụ minh họa, không phải số liệu của doanh nghiệp cụ thể; mức chi phí kho, bảo hiểm, hao hụt 8% một năm là giả định để minh họa; biểu đồ chu kỳ tiền dùng ví dụ trong giáo trình CLTD.

Bài viết mang tính tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.