Ba việc giúp lợi nhuận quý dễ đoán mà không cần làm đẹp sổ
Mùa báo cáo quý III đang cao điểm. Mỗi sáng lại thêm vài cái tên lãi gấp mấy lần cùng kỳ, vài cái tên quay đầu lỗ. Doanh nghiệp niêm yết phải công bố báo cáo quý trong 20 ngày sau khi hết quý, công ty mẹ có công ty con được 30 ngày [1].
Anh chị chưa lên sàn đừng vội nghĩ chuyện này không liên quan. Nhiều chủ doanh nghiệp tôi gặp chỉ nhìn lãi cả năm, đến khi ngân hàng hay quỹ đầu tư hỏi số theo quý mới lục sổ. Và câu họ hay hỏi nhất rất ngắn: con số này có lặp lại được không?
Người làm tài chính tin lợi nhuận khó đoán sẽ bị ép giá
Ba giáo sư Graham, Harvey và Rajgopal từng khảo sát 401 lãnh đạo tài chính doanh nghiệp, phần lớn ở Mỹ. Khi dòng tiền như nhau, 96,9% thích một đường lợi nhuận đều đặn hơn. Và 78% sẵn sàng hy sinh một phần giá trị kinh tế thật để đổi lấy lợi nhuận đều [2].
Lý do họ đưa ra: lợi nhuận thất thường khó dự báo, tức là rủi ro hơn, nên người ngoài trả giá thấp hơn cho cùng một đồng lãi. Nói kiểu chợ búa: hàng ngon mà lúc có lúc không thì người mua sỉ ép giá.
Có người sẽ nói: đó chỉ là niềm tin, đâu phải bằng chứng thị trường phạt thật. Đúng một phần, khảo sát không đo mức phạt. Nhưng đó là niềm tin của chính những người ngồi bàn với nhà đầu tư mỗi quý, và họ tin mạnh tới mức 55% sẵn sàng bỏ một dự án sinh lời rất tốt cho khỏi trượt kỳ vọng quý [2]. Lợi nhuận nên đều vì vận hành đều, đừng để nó đều nhờ kế toán khéo tay.
Một quý lãi gấp 327 lần kể chuyện gì
Tối 15/10/2026, SJ Group (mã SJS) công bố lợi nhuận sau thuế hợp nhất quý III khoảng 1.012 tỷ đồng, gấp 327 lần cùng kỳ, chủ yếu nhờ bàn giao dự án Nam An Khánh [3][4]. Mười quý trước đó, lợi nhuận của cổ đông công ty mẹ chỉ từ khoảng 3 tỷ đến 244 tỷ đồng [5]. Con số 327 lần là so hợp nhất với hợp nhất, nên đặt cạnh cột công ty mẹ sẽ lệch chút ít.
| Lợi nhuận sau thuế (tỷ đồng, xem ghi chú nguồn) | |
|---|---|
| Q1/24 | 44,1 |
| Q2/24 | 52,3 |
| Q3/24 | 47,1 |
| Q4/24 | 125,1 |
| Q1/25 | 67,2 |
| Q2/25 | 103,9 |
| Q3/25 | 2,9 |
| Q4/25 | 187,3 |
| Q1/26 | 175,6 |
| Q2/26 | 243,8 |
| Q3/26 | 1.012 |
Tôi không bàn cổ phiếu này đắt hay rẻ, chỉ xem con số đến từ đâu. Khoản người mua trả tiền trước giảm từ 678,7 tỷ đồng đầu năm còn 13,4 tỷ đồng cuối tháng 9 [4]. Tiền khách đóng từ trước, quý này bàn giao nhà mới được ghi thành doanh thu và lợi nhuận. Với bất động sản, ghi nhận khi bàn giao là cách làm thông thường. Dự án vẫn còn khoảng 4.001 tỷ đồng hàng tồn kho tính theo giá vốn [3]. Với người ngoài, câu hỏi kế tiếp luôn là phần này thành doanh thu theo lịch nào, và đó là loại câu doanh nghiệp nào cũng nên trả lời trước.
Xưởng cơ khí giao lô thiết bị lớn vào tháng 9, công ty xây lắp nghiệm thu cuối năm, đều gặp chuyện này. Lợi nhuận nhảy là chuyện của mô hình kinh doanh, không có gì sai. Rắc rối lớn hơn nhiều khi người ngoài không được ai giải thích trước: họ không phân biệt được cú nhảy do mô hình kinh doanh với cú nhảy do mất kiểm soát. Điểm bị trừ nằm ở khoảng trống đó.
Ba việc làm con số dễ đoán mà không cần làm đẹp
Việc thứ nhất là tách lợi nhuận làm hai phần. Phần lõi lặp lại đều: bán hàng thường xuyên, phí dịch vụ, tiền cho thuê. Phần một lần: bàn giao dự án, bán tài sản, hoàn nhập dự phòng. Phần lõi là phần người định giá dám nhân lên cho các năm sau, nên hãy cho họ thấy rõ nó là bao nhiêu.
Việc thứ hai là lấy riêng lợi nhuận lõi theo tháng, ít nhất 24 tháng, vẽ lên một đường rồi kẻ vùng dao động bình thường của chính doanh nghiệp mình. Trong quản lý chất lượng (và Lean Six Sigma dùng lại), cách này gọi là biểu đồ kiểm soát: dùng số liệu quá khứ vạch vùng "chuyện thường ngày", điểm nào rơi ra ngoài thì phải có nguyên nhân cụ thể [6]. Khoản một lần để riêng, không đưa vào đường này. Vùng đó cũng là câu trả lời cho ngân hàng: lãi lõi mỗi tháng thường trong khoảng này, tháng nào ra ngoài thì có lý do ghi sẵn.
Việc thứ ba là nói trước. Biết quý tới có đợt bàn giao lớn hay khoản chi bất thường thì đưa vào kế hoạch năm và buổi gặp ngân hàng. Trong khảo sát kể trên, hơn bốn phần năm người trả lời đồng ý rằng chủ động công bố thông tin giúp giảm "rủi ro thông tin" nhà đầu tư gán cho công ty [2]. Ngân hàng nghe từ tháng 3 rằng quý IV có đợt nghiệm thu lớn thì đến quý IV đỡ phải hỏi dồn.
Trong Sóng Cuối, chương 6, tôi viết: "Thị trường vốn không thưởng cho sự ngẫu hứng, nó thưởng cho sự nhất quán." [7] Tôi viết câu đó cho công ty niêm yết. Ngân hàng chấm chủ yếu qua dòng tiền trả nợ, nhưng theo những buổi tôi từng ngồi, bộ số giải thích được thường giúp xét hạn mức nhanh hơn.
Khi nào nên nhờ người ngoài
Nếu lợi nhuận của công ty anh chị chỉ biết sau khi chốt sổ vài tuần, và lệch kế hoạch thì không ai giải thích được vì đâu, vấn đề nằm ở hệ thống báo cáo. Dịch vụ xây hệ thống báo cáo quản trị của FranchiseVN giúp dựng đường lợi nhuận lõi theo tháng, để khi con số lệch đã có sẵn người và số liệu giải thích.
Việc làm ngay
- Lấy lợi nhuận 24 tháng gần nhất, ghi cạnh mỗi tháng: phần nào lặp lại, phần nào một lần.
- Tính lợi nhuận lõi trung bình, rồi lấy độ chênh giữa từng cặp tháng liền nhau (bỏ dấu âm) và tính trung bình; vùng bình thường là trung bình cộng trừ 2,66 lần con số này [6]. Có mùa vụ rõ thì ghi chú tháng cao điểm.
- Đánh dấu tháng nằm ngoài vùng bình thường, ghi nguyên nhân cụ thể.
- Liệt kê khoản lớn dự kiến rơi vào hai quý tới (bàn giao, nghiệm thu, thanh lý).
Con số đẹp chưa chắc được giá. Con số mà người ngoài nhìn sổ đoán được quý sau gần đúng thì có. Muốn biết hệ thống báo cáo của mình đang hổng ở khâu nào, anh chị thử bảng đánh giá nhu cầu 21 câu, khoảng 8 phút của FranchiseVN.
Nguồn tham khảo
- Bộ Tài chính, Thông tư 96/2020/TT-BTC hướng dẫn công bố thông tin trên thị trường chứng khoán, Điều 14 khoản 3 điểm c.
- John R. Graham, Campbell R. Harvey, Shiva Rajgopal, "The Economic Implications of Corporate Financial Reporting", NBER Working Paper 10550 (2004), đăng Journal of Accounting and Economics (2005).
- CafeF, "Công ty bất động sản lãi đột biến 1.000 tỷ đồng, gấp 327 lần cùng kỳ trong quý 3/2026 nhờ một dự án", 15/10/2026.
- Người Đưa Tin, "SJ Group lãi đậm nhờ bàn giao dự án Nam An Khánh", 15/10/2026.
- DNSE, lợi nhuận sau thuế công ty mẹ theo quý của SJS, truy xuất 16/10/2026.
- Nancy R. Tague, The Quality Toolbox, 3rd ed., ASQ Quality Press, mục Control Chart và Chart of Individuals.
- Nguyễn Thế Trung, Sóng Cuối, chương 6.
Bài viết mang tính tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.
Bài được soạn với sự hỗ trợ của AI (Claude) theo quy trình biên tập của tác giả. Ví dụ SJ Group dựa trên báo cáo tài chính do báo chí đưa tin, chỉ để minh họa cách đọc lợi nhuận, không đánh giá cổ phiếu.