Ba khoản nợ hẹn nhau cùng một quý: công ty có lãi trả bằng gì?

Công ty có lãi vẫn có thể chết vì một quý. Tháng Chạp, kế toán đặt lên bàn sếp hai tờ giấy, một tờ bảng lương thưởng Tết, một tờ thông báo đến hạn của ngân hàng. Nhiều chủ doanh nghiệp tôi gặp thuộc lòng mình nợ bao nhiêu, ít người trả lời ngay được mình trả vào tháng nào.

Lấy ví dụ giả định một công ty sản xuất bao bì, mỗi năm bán khoảng 300 tỷ, tổng nợ có kỳ hạn phải trả, gồm vay ngân hàng và tiền hàng trả chậm, khoảng 30 tỷ. Nhưng mở sổ ra thì khoản vay bổ sung vốn lưu động 12 tỷ hết hạn tháng 2, khoản vay mua máy in 4 tỷ trả gốc một lần cuối kỳ rơi tháng 3, thêm 2 tỷ tiền hàng trả chậm cho nhà cung cấp giấy. Cộng lại 18 tỷ dồn vào quý I năm sau, đúng mùa trả lương thưởng Tết. Còn tiền làm ra mỗi quý, sau khi trả lương và mua giấy, chỉ dư khoảng 6 tỷ để trả nợ.

Thiếu 12 tỷ đúng lúc đi vay khó nhất

Cả năm công ty vẫn có lãi. Tính riêng quý I, nó thiếu 12 tỷ trong ba tháng, và phải đi vay đảo đúng lúc nhiều người khác cũng đang đi vay đảo. Dân tài chính gọi cảnh nợ đến hạn dựng đứng trong một quý là "bức tường đáo hạn" [1].

Riêng trái phiếu của doanh nghiệp ngoài ngân hàng, VIS Rating ước khoảng 60.000 tỷ đồng đến hạn trong quý IV/2026 và trên 70.000 tỷ trong quý II/2027 [2]. OCBS ước cả năm 2027 khoảng 237.300 tỷ, năm 2028 khoảng 285.900 tỷ [3]. Hai bên đo theo kỳ khác nhau nhưng cùng chỉ một hướng, khối nợ phải tìm tiền mới để trả tiền cũ còn lớn dần tới hết 2028. Nhiều đợt phát hành tháng 9, phần lớn của doanh nghiệp bất động sản, đã phải trả lãi 10 đến 12% một năm cho các kỳ đầu [3].

Công ty nhỏ không phát hành trái phiếu, nhưng vay cùng những ngân hàng đó. Khi khách lớn xếp hàng xin đảo nợ, hạn mức dành cho anh chị chưa chắc còn rộng như năm ngoái. Theo số Ngân hàng Nhà nước công bố, lãi cho vay bình quân tháng 9 đã lên 10,9% một năm [4].

Vẽ lịch nợ theo quý, rồi dàn đều

Trong xưởng, người làm Lean không dồn hết đơn vào thứ Sáu rồi bắt cả xưởng tăng ca. Họ san tải ra các ngày trong tuần. Nợ cũng vậy. Tổng số không đổi, chỉ đổi chỗ đứng của từng khoản.

Nhìn biểu đồ sẽ thấy quý IV/2026 không đổi được, vì đã quá gần. Muốn dời được một khoản nợ, anh chị cần ngồi với ngân hàng trước ngày đến hạn nhiều tháng, khi báo cáo tài chính còn đẹp và mình còn quyền chọn. Đợi đến tháng cuối mới đi xin, mình là người cần tiền, ngân hàng ra điều kiện.

Chỉ cần một tờ Excel. Hàng là từng khoản nợ: vay ngắn hạn, trung hạn, thuê tài chính, tiền hàng trả chậm lớn, cả khoản bảo lãnh cho công ty người nhà nếu có. Cột là 6 quý tới, ghi số gốc phải trả vào đúng ô. Dòng cuối ghi số tiền công ty dư ra mỗi quý để trả nợ, lấy từ kế hoạch dòng tiền chứ đừng lấy lợi nhuận trên báo cáo. Quý nào cột nợ cao hơn dòng cuối, quý đó là bức tường của anh chị.

Thấy bức tường rồi thì dỡ dần từng viên. Có thể xin chuyển vay ngắn hạn sang trung hạn trả góp theo quý, trả trước một phần khoản lớn nhất bằng tiền dư của quý nhẹ, hoặc chuyển một phần sang ngân hàng thứ hai để không phụ thuộc một nơi. Gốc rễ tôi hay gặp là dùng khoản vay 6 tháng để mua máy, xây xưởng, trong khi những tài sản đó phải vài năm mới làm ra đủ tiền trả lại. Vậy là năm nào cũng phải xin đảo, và năm nào ngân hàng siết thì năm đó kẹt.

"Năm nào cũng đảo được, lo gì"

Có người sẽ nói: quen ngân hàng mười năm, năm nào cũng đảo nợ trơn tru. Điều đó đúng, khi ngân hàng dư tiền. Còn cho đảo hay không vẫn là ngân hàng quyết. Khi cả hệ thống cùng thắt lại, ngân hàng quen cũng phải chọn ai được đảo trước.

Dàn đều cũng không miễn phí. Vay trung hạn thường lãi cao hơn vay ngắn hạn, trả trước có thể mất phí. Tôi coi đó là phí bảo hiểm. Trả thêm một chút lãi mỗi năm để tháng lương Tết không phải đi cầu cứu ngân hàng là đáng.

Trong Sóng Cuối chương 6, tôi viết: "Điều quan trọng không phải là có thật nhiều tiền, mà là có đúng loại tiền, đúng thời điểm, đúng chi phí vốn." [5] Lịch nợ chính là chữ "đúng thời điểm" viết ra giấy.

Khi nào nên nhờ người ngoài

Vẽ xong mà có quý nợ đến hạn gấp đôi số tiền dư ra, hoặc trong năm đã hai lần vay chỗ này trả chỗ kia, thì nên có người đi cùng khi ngồi với ngân hàng. Dịch vụ tái cấu trúc tài chính và xử lý nợ của FVN bắt đầu từ chính tờ lịch nợ này. Nếu chưa có kế hoạch dòng tiền 6 quý để đặt cạnh, phần kế hoạch tài chính, ngân sách, dự báo làm trước.

Việc làm ngay

• Liệt kê mọi khoản nợ có ngày trả gốc, kể cả tiền hàng trả chậm lớn và khoản bảo lãnh cho người khác.
• Xếp chúng vào 6 quý tới trên một tờ Excel, dòng cuối là số tiền dư ra mỗi quý để trả nợ.
• Khoanh quý nào nợ vượt dòng cuối, và khoản vay ngắn hạn nào đang nuôi tài sản dài hạn.
• Hẹn ngân hàng trong tháng này cho khoản đến hạn sớm nhất của quý bị khoanh, đừng đợi thư nhắc.

Lịch nợ vẽ lúc khỏe chỉ mất một buổi chiều, đợi đến lúc kẹt mới vẽ thì thường đã muộn một quý. Muốn biết công ty còn hổng ở khâu nào khác, anh chị có thể bắt đầu bằng bảng đánh giá nhu cầu 21 câu, khoảng 8 phút.

Nguồn tham khảo

1. FTI Consulting, Does the Corporate Debt Maturity Wall Really Exist?, tháng 11/2023. https://www.fticonsulting.com/insights/articles/does-corporate-debt-maturity-wall-really-exist
2. Báo Đầu tư Chứng khoán, VIS Rating: Doanh nghiệp bất động sản đối mặt áp lực tái cấp vốn lớn nhất, 13/10/2026. https://www.tinnhanhchungkhoan.vn/vis-rating-doanh-nghiep-bat-dong-san-doi-mat-ap-luc-tai-cap-von-lon-nhat-post399406.html
3. Báo Đầu tư Chứng khoán, Lãi suất trái phiếu cao, áp lực tái cấp vốn gia tăng, 21/10/2026. https://www.tinnhanhchungkhoan.vn/lai-suat-trai-phieu-cao-ap-luc-tai-cap-von-gia-tang-post399690.html
4. VnExpress, Lãi suất tiết kiệm đã tăng 11 tháng liên tiếp, 23/10/2026. https://vnexpress.net/lai-suat-tiet-kiem-da-tang-11-thang-lien-tiep-5135955.html
5. Nguyễn Thế Trung, Sóng Cuối, chương 6. https://www.hocvienx5.com/sach/song-cuoi

Bài viết mang tính tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.

Bài được soạn với sự hỗ trợ của AI (Claude) theo quy trình biên tập của tác giả. Công ty sản xuất bao bì, các khoản nợ 30 tỷ, 18 tỷ, 6 tỷ mỗi quý và biểu đồ lịch nợ là ví dụ giả định, không phải số liệu của doanh nghiệp cụ thể.