Chuỗi bán lẻ nhỏ còn bao lâu trước khi chuỗi lớn mở cửa đối diện?

Năm 2015 và 2019, Central Retail của Thái Lan chi tổng cộng khoảng 6.900 tỷ đồng để sở hữu trọn chuỗi điện máy Nguyễn Kim. Tháng 12/2025, họ bán lại toàn bộ cho PICO với giá 36 triệu USD, khoảng 900 tỷ đồng [1].

Tôi không biết hết lý do bên trong thương vụ này. Tôi kể vì nó nhắc một điều nhiều chủ chuỗi bán lẻ nhỏ hay né: giá của một chuỗi cửa hàng không nằm yên trên sổ. Chuỗi năm 2025 đã nhỏ hơn, từ hơn 70 xuống 59 cửa hàng [1], nên tôi không quy hết cho thời điểm. Nhưng rõ ràng giá năm 2015 và giá năm 2025 khác nhau rất xa.

Chuỗi lớn chạy nhanh, lại có thêm vốn của thị trường

Bách Hóa Xanh mở 280 cửa hàng chỉ trong quý I/2026, lên 2.839 cửa hàng [2]. Long Châu có 2.639 nhà thuốc cuối tháng 6/2026, doanh thu sáu tháng tăng 33% [3].

Chuỗi lớn còn có một thứ chuỗi nhỏ chưa có: chỗ đứng trên thị trường chứng khoán. Tháng 8/2026, đợt bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) của Điện Máy Xanh thu về 13.315 tỷ đồng [5]. Theo VietnamFinance ngày 7/8/2026, cổ phiếu được giao dịch quanh 14 lần lợi nhuận kế hoạch năm 2026 [6]. Nói nôm na, nhà đầu tư đang trả cho cả công ty khoảng 14 năm lợi nhuận, nếu năm nào cũng lãi đúng kế hoạch.

Thị trường vẫn đang lớn. Tổng mức bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 9 tháng 2026 tăng 13,4%, hay 7,8% nếu bỏ phần tăng giá [7]. Chợ và tạp hóa vẫn chiếm khoảng 65 đến 70% hàng hóa lưu thông [8]. Bánh còn to, và chuỗi lớn đang cắt dần vào phần đó.

Ba sức ép đang dồn lên chuỗi nhỏ

Sức ép đầu tiên là đối thủ có vốn. Ngoài Bách Hóa Xanh và Long Châu, Masan vừa thí điểm 6 cửa hàng tiện lợi WiN ON ở Hà Nội và TP.HCM [4]. Chuỗi nhỏ thì phần lớn đi vòng quen thuộc: vay ngân hàng, mở rộng, rồi vay tiếp. Tôi đã tả vòng lặp này trong Sóng Cuối [12].

Khách bây giờ cũng có thêm kênh mua, và kênh đó đang dồn về ít người. Năm 2025, doanh thu bốn sàn thương mại điện tử lớn đạt 429.700 tỷ đồng, tăng 34,75%, nhưng số gian hàng có phát sinh đơn lại giảm 7,43%, bài báo ước tương đương gần 50.000 người bán [9]. Khách chi nhiều hơn, mà chia cho ít người bán hơn.

Rồi tới chuyện mặc cả với nhà cung cấp. Một doanh nghiệp kể với Thanh Niên phải chi 15 đến 20 triệu đồng, có khi 30 triệu, để một mã hàng được vào chương trình Tết hoặc catalogue của siêu thị [10]. Theo tôi, siêu thị đặt được mức phí đó là nhờ lượng khách lớn, và chuỗi nhỏ ít khách thì thường phải nhận điều kiện mua hàng kém hơn.

Công bằng mà nói, ba sức ép này không giết chuỗi nhỏ ngay. Có những ngách chuỗi lớn làm không hiệu quả, như hàng chuyên sâu cần người tư vấn, hoặc khách quen của một khu phố. Ngách chỉ vững khi chủ chuỗi biết rõ khách ở lại vì đâu. Nếu khách ở lại chỉ vì gần nhà, lợi thế đó mất ngay khi một cửa hàng lớn mở đối diện.

Còn bao lâu để chọn đường

Trong Sóng Cuối, tôi kể lại chuyện Thế Giới Di Động niêm yết năm 2014, đúng lúc làn sóng đầu tư bán lẻ hiện đại vừa hình thành. Tôi viết: "IPO hiệu quả không phải là IPO khi doanh nghiệp đã “xong hết”, mà là IPO khi ngành của bạn vừa bước vào một làn sóng lớn" [11].

Theo tôi, bán lẻ Việt Nam đang ở trong một làn sóng như vậy, nhưng sóng đã đi được một đoạn, không còn ở điểm đầu. Chuỗi nhỏ có ba đường, đường nào cũng đòi chuẩn bị trước.

Một là giữ ngách và làm sâu, với số liệu từng cửa hàng, từng nhóm hàng. Hai là gọi vốn hoặc chuẩn bị lên sàn; riêng dự án IPO thường mất 18 đến 36 tháng [11]. Ba là bán cho người có vốn, toàn bộ hoặc một phần.

Đường thứ ba nghe như thua, nhưng còn tùy bán lúc nào, bán thứ gì. Cũng trong Sóng Cuối, tôi viết rằng doanh nghiệp vừa và nhỏ khi ngồi vào bàn mua bán sáp nhập gần như luôn bị định giá thấp, vì mọi giá trị gắn chặt với người sáng lập [12]. Theo kinh nghiệm của tôi, chuỗi mà sổ sách và quan hệ nhà cung cấp đều nằm trong đầu ông chủ thì người mua thường chỉ trả cho những gì cầm nắm được, như hợp đồng thuê mặt bằng và hàng tồn.

Cửa sổ này còn mở bao lâu thì tôi không biết. Có một tín hiệu dễ thấy: khi chuỗi lớn mở cửa hàng ngay khu của mình, anh chị sẽ phải chọn đường trong thế bị động.

Khi nào nên có người ngoài cùng nhìn

Nếu chuỗi của anh chị doanh thu còn tăng nhưng biên lợi nhuận mỏng dần, và chưa ai trả lời được "ba năm nữa mình đi đường nào", thì nên lập chiến lược có số liệu. FranchiseVN có dịch vụ chiến lược 3 đến 5 năm để chọn đường và đặt mốc. Đã có người hỏi mua hoặc muốn góp vốn thì dịch vụ mua bán và sáp nhập giúp chuẩn bị trước khi ngồi vào bàn.

Việc làm ngay

• Lấy lợi nhuận từng cửa hàng 12 tháng qua, xếp từ cao xuống thấp. Đánh dấu cửa hàng nào đã có chuỗi lớn mở trong bán kính một cây số.
• Hỏi 20 khách quen: "Vì sao anh chị vẫn mua ở đây?". Đếm lý do nào lặp lại nhiều nhất.
• Viết ra ba đường (giữ ngách, gọi vốn, bán) và một ngày phải chọn xong, trước khi chốt kế hoạch 2027.
• Liệt kê những việc chỉ chủ chuỗi làm được. Chọn một việc, ví dụ duyệt giá nhập, để giao cho người khác và viết quy trình trong quý này.

Ba năm nữa chuỗi của anh chị có thể vẫn còn. Tôi chỉ mong lúc đó anh chị đang đi con đường mình đã tính, chứ không bị đẩy vào. Muốn tự soi doanh nghiệp đang ở đâu, có bảng đánh giá nhu cầu 21 câu, khoảng 8 phút.

Nguồn tham khảo

1. VietnamFinance, Central Retail "cắt lỗ", bán rẻ chuỗi Nguyễn Kim cho Pico, 23/12/2025. https://vietnamfinance.vn/central-retail-cat-lo-ban-re-chuoi-nguyen-kim-cho-pico-d137769.html
2. Doanh nghiệp và Hội nhập, Mỗi cửa hàng Bách Hóa Xanh trung bình đem về 4,6 tỷ đồng doanh thu trong quý I/2026, 28/4/2026. https://doanhnghiephoinhap.vn/moi-cua-hang-bach-hoa-xanh-trung-binh-dem-ve-46-ty-dong-doanh-thu-trong-quy-i2026-133712.html
3. Thanh Niên, Doanh thu Long Châu tăng 33% so với cùng kỳ, 31/7/2026. https://thanhnien.vn/doanh-thu-long-chau-tang-33-so-voi-cung-ky-185260731094740634.htm
4. VnExpress, Masan lấn sân sang mảng cửa hàng tiện lợi, 23/10/2026. https://vnexpress.net/masan-lan-san-sang-mang-cua-hang-tien-loi-5135942.html
5. Tuổi Trẻ, Điện Máy Xanh đưa hơn 166 triệu cổ phiếu DMX lên sàn HoSE, 6/8/2026. https://tuoitre.vn/dien-may-xanh-dua-hon-166-trieu-co-phieu-len-san-hose-100260806122546258.htm
6. VietnamFinance, MWG đang rẻ hay DMX đang đắt sau khi IPO?, 7/8/2026. https://vietnamfinance.vn/mwg-dang-re-hay-dmx-dang-dat-sau-khi-ipo-d148716.html
7. Tạp chí Kinh tế – Tài chính, Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 9 tháng tăng 13,4%, 3/10/2026. https://tapchikinhtetaichinh.vn/tong-muc-ban-le-hang-hoa-va-doanh-thu-dich-vu-tieu-dung-9-thang-tang-13-4-168577.html
8. Mekong ASEAN, Sức mua phục hồi, thị trường bán lẻ Việt Nam năm 2025 đạt 269 tỷ USD (dẫn báo cáo thị trường nội địa của Bộ Công Thương), 30/12/2025. https://mekongasean.vn/suc-mua-phuc-hoi-thi-truong-ban-le-viet-nam-nam-2025-dat-269-ty-usd-50322.html
9. Báo Pháp Luật Việt Nam, Thương mại điện tử Việt Nam 2025: gần 50.000 nhà bán hàng bị đào thải (số liệu Metric), 2/2/2026. https://doanhnhan.baophapluat.vn/thuong-mai-dien-tu-viet-nam-2025-gan-50-000-nha-ban-hang-bi-dao-thai-thi-phan-nam-gon-trong-tay-hai-ong-lon.html
10. Thanh Niên, Chi phí cao làm khó hàng vào siêu thị, 24/10/2026. https://thanhnien.vn/chi-phi-cao-lam-kho-hang-vao-sieu-thi-18526102318561853.htm
11. Nguyễn Thế Trung, Sóng Cuối, chương 4 (Thế Giới Di Động niêm yết 2014; dự án IPO 18 đến 36 tháng). https://www.hocvienx5.com/sach/song-cuoi
12. Nguyễn Thế Trung, Sóng Cuối, chương 1 (doanh nghiệp vừa và nhỏ bị định giá thấp khi mua bán sáp nhập; vòng lặp vay, mở rộng, vay tiếp). https://www.hocvienx5.com/sach/song-cuoi

Bài viết mang tính tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.

Bài được soạn với sự hỗ trợ của AI (Claude) theo quy trình biên tập của tác giả. Số liệu doanh nghiệp lấy từ các bài báo dẫn ở mục nguồn, không phải đánh giá riêng về doanh nghiệp nào.