Nâng hạng đã mở cửa, doanh nghiệp nào có hàng trên kệ?
Nâng hạng là mở cửa, không phải mở ví.
Cửa thì đã mở thật. Từ phiên 21/9/2026, Việt Nam vào bộ chỉ số thị trường mới nổi của FTSE Russell [2]. Nhưng mở cửa chưa bao giờ đồng nghĩa với có khách, càng không đồng nghĩa với khách móc ví.
Câu hỏi hay gặp nhất tháng này: vậy nâng hạng để làm gì? Câu hỏi đáng hỏi hơn, theo tôi, là: tiền ngoại khi quay lại sẽ chọn ai trước. Và nếu anh chị đang điều hành một doanh nghiệp chưa lên sàn, câu trả lời liên quan tới anh chị nhiều hơn anh chị nghĩ.
Thứ nhất: tiền thụ động đến theo lịch, tiền chủ động đi theo giá đồng vốn
Tháng đầu tiên sau 21/9, khối ngoại bán ròng 19 trên 20 phiên, khoảng 24.800 tỷ đồng, gần 1 tỷ USD. VN-Index lùi gần 110 điểm, về quanh 1.700 [1]. Muốn hiểu vì sao, phải tách tiền ngoại làm hai loại.
Loại thứ nhất là quỹ chỉ số (ETF). Họ không chọn, chỉ chép rổ. Rổ có mã nào, tỷ trọng bao nhiêu thì mua đúng chừng đó, vào đúng ngày cơ cấu. ACBS ước trong phiên cơ cấu 18/9/2026, các quỹ theo chỉ số FTSE mua ròng khoảng 5.588 tỷ đồng (216 triệu USD) vào 27 cổ phiếu Việt Nam [2]. Dòng vốn thụ động còn lại sẽ giải ngân theo lộ trình kéo dài tới cuối năm 2027 [1].
Loại thứ hai là quỹ chủ động. Họ chọn, và họ so. So lãi suất trong nước, so lợi suất trái phiếu Mỹ, so giá dầu. Tháng này các thứ đó đều bất lợi: mặt bằng lãi suất trong nước cao, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ ở mức cao kỷ lục [1]. Thêm nữa, các quỹ chuyên đầu tư thị trường cận biên phải bán khi Việt Nam ra khỏi rổ của họ [3].
Đặt hai con số cạnh nhau là thấy ngay.
| Tỷ đồng | |
|---|---|
| Quỹ chỉ số FTSE mua ròng phiên 18/9/2026 (ACBS ước tính) | 5.588 |
| Khối ngoại bán ròng 21/9 đến 16/10/2026 | 24.800 |
Tiền chép rổ vào khoảng 5,6 nghìn tỷ, trong một phiên. Khối ngoại rút ra khoảng 24,8 nghìn tỷ trong bốn tuần sau đó, gấp hơn bốn lần. Trong đó có tiền biết so, có cả các quỹ cận biên buộc phải rời rổ. Số liệu công khai chưa tách được tỷ lệ, nhưng cả hai đều là tiền rời đi, không phải tiền nâng hạng mang tới.
Túm lại: nâng hạng đổi danh sách người được phép mua. Nó không đổi giá của đồng vốn. Lãi suất vẫn là cái thước mà nhà đầu tư dùng để đo mọi cổ phiếu, tôi đã viết ở bài lãi tiết kiệm và giá đồng vốn.
Thứ hai: tiền ngoại không mua "Việt Nam", họ mua từng mã đủ chuẩn
Bản tin hay nói "khối ngoại bán Việt Nam". Thực tế họ không mua bán cả một đất nước. Họ mua từng mã qua được bộ lọc quy mô, thanh khoản và room.
Danh sách FTSE công bố tháng 8/2026 có 117 cổ phiếu Việt Nam: 3 mã vốn hóa lớn, 3 mã vừa, 21 mã nhỏ và 90 mã siêu nhỏ [2]. Để so, riêng HOSE đã có khoảng 393 doanh nghiệp niêm yết từ cuối năm 2024, chưa kể HNX và UPCoM [6]. Phần lớn doanh nghiệp trên sàn chưa lọt tầm ngắm của tiền chép rổ.
Có một tấm gương ngược tôi đã viết trong Sóng Cuối, chương 1. Pakistan được MSCI nâng lên thị trường mới nổi năm 2017. Trong bốn năm sau đó, nhà đầu tư nước ngoài rút ròng tổng cộng khoảng 1,4 tỷ USD [6]. Tháng 9/2021, MSCI công bố đưa Pakistan về nhóm cận biên. Lý do: từ tháng 11/2019 đã không còn cổ phiếu Pakistan nào đạt chuẩn quy mô và thanh khoản của thị trường mới nổi [5].
Sóng chỉ nâng những con thuyền đã sẵn sàng [6].
Báo chí mỗi ngày đếm tiền ra. Ít ai đếm hàng vào. Mà hàng mới của thị trường không đến từ đâu xa: nó là những doanh nghiệp đang tự hỏi có nên lên sàn hay không.
Giống như mở một siêu thị lớn. Khách quốc tế đã được mời, cửa đã mở. Nhưng nếu kệ chỉ có vài chục món đạt chuẩn thì khách đi một vòng rồi về. Không phải vì ghét siêu thị, mà vì không có gì để bỏ vào giỏ.
Thứ ba: room ngoại của anh chị được quyết định từ tờ giấy đăng ký kinh doanh
Nghị định 245/2025/NĐ-CP ban hành ngày 11/9/2025 đã bãi bỏ quy định cho phép đại hội đồng cổ đông hoặc điều lệ công ty đại chúng tự quyết tỷ lệ sở hữu nước ngoài [7]. Nghĩa là doanh nghiệp không còn tự đặt trần thấp hơn luật cho "chắc ăn". Theo cách tôi hiểu, room bây giờ chủ yếu do ngành nghề doanh nghiệp đăng ký và luật chuyên ngành của ngành đó quyết định.
Mà ngành nghề đăng ký thì nhiều công ty ghi từ ngày thành lập, ghi càng nhiều càng tốt, "lỡ sau này cần". Trong Sóng Cuối, chương 7, chúng tôi kể một doanh nghiệp đã có kế hoạch IPO khá rõ. Khi rà pháp lý mới lộ ra: có mảng đang ra doanh thu mà chưa đăng ký, có hàng loạt ngành "cho sẵn" chưa bao giờ làm, và trong số ngành dư đó có ngành thuộc danh mục hạn chế tiếp cận thị trường với nhà đầu tư nước ngoài [6]. Chỉ cần những dòng đó còn trên giấy, room ngoại bị giới hạn ở mức thấp. Muốn bỏ thì phải sửa điều lệ, phải họp đại hội đồng cổ đông, mất mấy tháng [6].
Tự tay khóa cửa với đúng nhóm nhà đầu tư mà mình định mời. Bằng một dòng chữ không ai đọc lại.
Room cũng chỉ là điều kiện cần. Tháng này, ngay cả những cổ phiếu quen mặt nhất với nhà đầu tư nước ngoài cũng bị bán: tỷ lệ sở hữu nước ngoài ở một doanh nghiệp công nghệ vốn hóa lớn đã xuống dưới 28%, ở một doanh nghiệp trang sức niêm yết lâu năm còn chưa tới 27% [1]. Room mở là để người ta vào được. Ở lại hay không là chuyện quản trị, minh bạch và câu chuyện tăng trưởng.
Công bằng mà nói
Phe bi quan có lý. Một tháng bán ròng gần 1 tỷ USD là con số thật [1]. Tuần 12 đến 16/10, khối ngoại còn bán ròng hơn 3 nghìn tỷ đồng trên hai sàn, VN-Index đóng tuần ở 1.705,91 điểm [4]. Ai mua đuổi theo tin nâng hạng trong tháng 9 thì nhiều khả năng đang lỗ. Và không có gì bảo đảm dòng vốn quay lại sớm.
Chỗ tôi không đồng ý là kết luận "nâng hạng vô nghĩa". Nâng hạng không hứa giá cổ phiếu. Nó chỉ đổi luật chơi: từ nay, doanh nghiệp đủ chuẩn có thêm một tệp người mua mà trước đây không được phép mua. Với một chủ doanh nghiệp chưa niêm yết, con số đáng theo dõi là công ty mình còn cách bộ lọc đó bao xa, hơn là khối ngoại hôm nay bán bao nhiêu.
Một dự án IPO thường kéo dài 18 đến 36 tháng [6]. Tiền chỉ số còn giải ngân dần tới cuối năm 2027 [1]. Tức là doanh nghiệp bắt đầu hôm nay nhiều khả năng lên sàn khi đợt tiền chỉ số đầu tiên đã vào xong. Không sao. Cuối năm 2027 cửa không đóng [6], chỉ là đợt khách đầu tiên đã đi một vòng. Khách đến sau vẫn mua, nếu trên kệ có hàng. Đợi thị trường sôi lại mới bắt đầu dọn kệ thì mới thật sự lỡ. Lúc thị trường im ắng mới là lúc dọn sổ sách, rà ngành nghề mà không ai hối.
Khi nào nên nhờ người ngoài
Nếu công ty anh chị tính lên sàn hoặc gọi vốn ngoại trong hai, ba năm tới, một lượt đánh giá mức độ sẵn sàng IPO sẽ cho biết mình đang đứng ở đâu, từ ngành nghề, room tới sổ sách. Chưa rõ mình cần gì thì bắt đầu bằng bảng đánh giá nhu cầu 21 câu, khoảng 8 phút.
Việc làm ngay
- Lấy giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, đánh dấu từng ngành nghề: đang có doanh thu, đăng ký cho sẵn, hay chưa đăng ký mà đang làm.
- Nhờ luật sư đối chiếu các ngành "cho sẵn" với danh mục ngành nghề hạn chế tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài, ước room tối đa nếu lên sàn hôm nay.
- Nếu có ngành cần bỏ hoặc bổ sung, đưa tờ trình sửa ngành nghề và điều lệ vào kỳ đại hội cổ đông gần nhất, đừng đợi tới năm nộp hồ sơ.
- Tự hỏi ba câu bộ lọc của quỹ: quy mô đủ chưa, cổ phần có đủ lượng tự do chuyển nhượng không, báo cáo tài chính đã kiểm toán đủ năm chưa.
Nâng hạng chọn thị trường. Nhà đầu tư chọn doanh nghiệp.
Nếu sáng mai một quỹ ngoại gọi hỏi mua 10% cổ phần, giấy đăng ký kinh doanh của anh chị có cho họ mua không?
P/S: Nếu anh chị định hỏi tôi sau nâng hạng nên mua mã nào, thì câu trả lời là: tôi không biết. Tôi chỉ hỏi ngược lại: công ty anh chị đã có mã chưa? :)
Nguồn tham khảo
- CafeF, "Một tháng từ khi nâng hạng: Khối ngoại bán ròng gần tỷ USD, VN-Index mất 110 điểm", 00:01 ngày 19/10/2026.
- ACBS, "ETF FTSE Update 2026H2" (danh sách FTSE GEIS tháng 8/2026 và ước tính cơ cấu tháng 9/2026), 08/2026.
- Báo Pháp Luật Việt Nam, "Khối ngoại tiếp đà bán ròng sau nâng hạng: áp lực tỷ giá và sự thận trọng từ dòng vốn quốc tế", 25/09/2026.
- Vietstock, "Chứng khoán Tuần 12-16/10/2026: Chật vật tìm điểm tựa", 18:46 ngày 16/10/2026.
- ETFGI, "MSCI to Reclassify the MSCI Pakistan Index from Emerging Markets to Frontier Markets" (thông báo MSCI ngày 07/09/2021).
- Nguyễn Thế Trung, Sóng Cuối, chương 1 và chương 7.
- Thời báo Tài chính Việt Nam, "Nghị định 245/2025/NĐ-CP: Tạo động lực cho dòng vốn ngoại, thêm bước tiến cho nâng hạng", 12/09/2025.
Bài viết không phải khuyến nghị đầu tư.
Ghi chú minh bạch: Bài được soạn với sự hỗ trợ của AI (Claude) theo quy trình biên tập của tác giả. Tên cổ phiếu và số liệu doanh nghiệp chỉ dùng để minh họa, không phải khuyến nghị đầu tư. Cách hiểu về room ngoại theo ngành nghề là nhận định của tác giả, cần luật sư đối chiếu cho từng trường hợp.